Cuộc sống của người phụ nữ này từng bị đảo lộn hoàn toàn bởi những tiếng nói bí ẩn luôn vang lên trong đầu. Theo hồ sơ bệnh án, bệnh khởi phát cách đây khoảng 5 năm, vào thời điểm bệnh nhân chịu áp lực công việc lớn. Tình trạng căng thẳng kéo dài khiến chị mất ngủ liên tục và giảm khả năng tập trung.
Ban đầu, gia đình nghi ngờ yếu tố tâm linh nên đưa chị đi làm lễ tại chùa. Chỉ khi các biểu hiện trở nên nghiêm trọng, người bệnh mới được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám và điều trị.
Dù từng điều trị tại bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh, bệnh tình của bệnh nhân không ổn định do tự ý bỏ thuốc. Các triệu chứng của bệnh nhân tái phát nhiều lần với mức độ nặng dần.
Trong đợt bệnh gần nhất, bên cạnh ảo thanh bình phẩm, bệnh nhân xuất hiện hoang tưởng bị hại. Bệnh nhân tin rằng có người đang sử dụng sóng điện từ để kết nối và tìm cách hại mình, dẫn đến trạng thái lo lắng, sợ hãi và đi lại lộn xộn.
Một bệnh nhân có triệu chứng ảo thanh điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: Dung).
Khi nhập viện, kết quả đánh giá bằng thang điểm PANSS cho thấy cả triệu chứng dương tính và âm tính đều ở mức cao. Sau khi thăm khám lâm sàng và loại trừ các tổn thương thực thể bằng điện não đồ và lưu huyết não, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc tâm thần phân liệt thể paranoid.
Phác đồ điều trị được xây dựng gồm thuốc chống loạn thần kết hợp với kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại.
Tác động trực tiếp vào hoạt động bất thường của não
Theo ThS.BSNT Nguyễn Thị Hoa, Phó trưởng Phòng Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ảo thanh là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân tâm thần phân liệt, chiếm khoảng 60-80% trường hợp.
Phương pháp kích thích từ xuyên sọ hoạt động dựa trên nguyên lý cảm ứng điện từ. Từ trường được tạo ra bên ngoài hộp sọ có thể xuyên vào não và sinh ra các dòng điện nhỏ, từ đó làm thay đổi hoạt động của tế bào thần kinh.
Ở bệnh nhân tâm thần phân liệt có ảo thanh, nhiều nghiên cứu cho thấy vùng xử lý ngôn ngữ tại thùy thái dương hoạt động quá mức. Não bộ khi đó có thể tạo ra cảm giác như đang nghe âm thanh thật dù không có kích thích từ bên ngoài.
Việc sử dụng kích thích từ tần số thấp vào khu vực này giúp làm giảm hoạt động bất thường, từ đó giảm cường độ và tần suất ảo thanh.
Không chỉ tác động tại một vị trí riêng lẻ, phương pháp còn ảnh hưởng đến mạng lưới thần kinh liên quan đến ngôn ngữ và kiểm soát nhận thức. Khi các kết nối này được điều chỉnh, người bệnh dần nhận diện đúng bản chất của trải nghiệm ảo giác.
Ngoài ra, phương pháp còn góp phần điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh như dopamin, glutamate và GABA, vốn liên quan chặt chẽ đến cơ chế bệnh sinh.
Với trường hợp này, ngoài việc điều chỉnh thuốc, các bác sĩ chỉ định thêm phương pháp kích thích từ xuyên sọ lặp lại. Phương pháp này tác động vào các vùng não liên quan đến xử lý ngôn ngữ và âm thanh nhằm cải thiện triệu chứng.
Sau điều trị, tình trạng ảo thanh giảm rõ rệt, cảm xúc và hành vi ổn định, giấc ngủ và ăn uống được cải thiện. Người bệnh được xuất viện, tiếp tục theo dõi ngoại trú và tái khám định kỳ. Hiện tại, chị đã quay lại sinh hoạt và làm việc bình thường.
Quá trình hồi phục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Từ ngày thứ 4, các triệu chứng hoang tưởng và ảo thanh bắt đầu giảm. Đến ngày thứ 14, bệnh nhân không còn ảo thanh, trạng thái tâm lý ổn định, ăn ngủ tốt.
Sau khi xuất viện, người bệnh tiếp tục được chỉ định điều trị duy trì và tái khám định kỳ nhằm giữ ổn định sức khỏe tâm thần và sớm trở lại cuộc sống thường ngày.
Tăng hiệu quả điều trị khi phối hợp với thuốc
Các chuyên gia cho biết kích thích từ xuyên sọ không thay thế thuốc mà đóng vai trò hỗ trợ. Khi kết hợp với thuốc chống loạn thần, hiệu quả kiểm soát triệu chứng có thể được cải thiện rõ rệt, đặc biệt ở những bệnh nhân đáp ứng kém với điều trị đơn thuần.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết điểm quan trọng của phương pháp là xây dựng phác đồ cá thể hóa, tập trung trực tiếp vào triệu chứng nổi bật của từng bệnh nhân.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn chia sẻ về tình trạng ảo thanh ở bệnh nhân tâm thần phân liệt (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).
Theo chuyên gia, từ trường cường độ cao nhưng an toàn có thể xuyên qua hộp sọ và tạo ra các dòng điện nhỏ trong não, giúp điều chỉnh hoạt động tại các vùng liên quan đến xử lý âm thanh và ngôn ngữ. Nhờ đó, các rối loạn chức năng được cải thiện, góp phần giảm triệu chứng.
Phương pháp hiện được ứng dụng trong nhiều bệnh lý như trầm cảm kháng trị, rối loạn lo âu, ám ảnh cưỡng bức, đau mạn tính và hỗ trợ phục hồi sau đột quỵ.
Tuy nhiên, việc chỉ định cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng. Những người có tiền sử động kinh hoặc có thiết bị kim loại trong sọ não cần được cân nhắc cẩn thận trước khi áp dụng.