Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc tọa lạc tại làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, thành phố Huế. Công trình thuộc nền văn hóa Chăm Pa cổ có nhiều giá trị về khoa học, lịch sử, kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng, nằm cách quốc lộ 1 chưa đến 800m nhưng đang có dấu hiệu bị bỏ quên.
Ghi nhận của phóng viên, khu vực di tích hiện không được chăm sóc, cỏ dại mọc um tùm, cao ngang bụng người lớn. Cả hai tòa tháp và các hố thăm dò, khảo cổ cũng mọc nhiều cây, cỏ dại. Hàng nghìn viên gạch cổ được đưa lên từ các cuộc thăm dò đang xếp tạm một bên di tích, không được che chắn kỹ.
Di tích tháp đôi nghìn năm tuổi bị bỏ quên sau 2 đợt khảo cổ (Video: Vi Thảo).
Trước khi khảo cổ, tháp đôi Liễu Cốc đã trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thời gian, thời tiết và chiến tranh. Đặc biệt, tháp Bắc đã bị sập, chân móng vùi lấp trong lòng đất, chỉ còn ít tường tháp nhô lên phía trên. Các chuyên gia đã khuyến cáo cần lắp nhà mái che để bảo vệ di tích nhưng đến nay công trình vẫn đang phơi nắng, dầm mưa.
Ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, cho biết các đơn vị liên quan đang xây dựng kế hoạch thăm dò, khai quật khảo cổ giai đoạn tiếp theo để có đủ cơ sở lập phương án bảo tồn, trùng tu di tích.
Theo ông Hải, việc khảo cổ bị kéo dài là do khó khăn về kinh phí. Đây cũng là nguyên nhân khiến công tác bảo tồn, phát huy di tích tháp đôi Liễu Cốc chưa được thực hiện.
Khu vực di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc mọc đầy cỏ dại sau 2 đợt khảo cổ (Ảnh: Vi Thảo).
Trước đó, trong các năm 2024 và 2025, Bảo tàng Lịch sử quốc gia cùng Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế đã hai lần tổ chức thăm dò, khai quật khảo cổ tháp đôi Liễu Cốc. Qua hai đợt khai quật, các nhà khảo cổ xác định, đây là di tích duy nhất hiện được biết đến ở Việt Nam và cả trên thế giới có hai đền tháp thờ chính là tháp Nam và tháp Bắc.
Các chuyên gia nhận định, hai tháp nêu trên không xây dựng cùng thời điểm, có sự chênh lệch thời gian 10-20 năm. Theo các nhà khảo cổ, tháp Bắc được xây dựng vào cuối thế kỷ IX, tháp Nam xây muộn hơn khoảng cuối thế kỷ IX, đầu thế kỷ X.
Từ sau năm 1306 (thời điểm vùng đất Thuận Hóa trở về với quốc thổ Đại Việt), tháp đôi Liễu Cốc dần bị xuống cấp, không được chăm sóc, tu bổ, nhiều cấu kiện và trang trí kiến trúc bị rơi rụng và vùi lấp trong đất.
Gạch cổ được đào lên trong quá trình thăm dò không được che đậy cẩn thận (Ảnh: Vi Thảo).
Tuy nhiên, từ giai đoạn này trở về sau, mặc dù không được chú trọng bảo tồn, xây dựng, nơi đây vẫn có người dân sùng tín đến dâng hương, lễ bái, sau này còn lập miếu thờ Dương Phi (Bà Chúa Tháp) ngay trước mặt tháp Nam. Từ sau năm 1945, di tích bắt đầu hoang phế và có dấu hiệu bị kẻ gian đào phá.
Tại buổi công bố kết quả khai quật khảo cổ tháp đôi Liễu Cốc giai đoạn 2 vào ngày 8/7/2025, các chuyên gia đề nghị mở rộng diện tích khai quật để xác định đầy đủ mặt bằng tổng thể và các vấn đề về tính chất, diễn biến niên đại của di tích.
Toàn cảnh khu vực di tích tháp đôi Liễu Cốc (Ảnh: Vi Thảo)
Đoàn khảo sát còn đề nghị địa phương nghiên cứu, xây dựng nhà mái che cho hai tòa tháp chính, bảo tồn kết cấu tháp gạch và giải phóng đất đá, tạo cảnh quan di tích.
Địa phương cần xây dựng hồ sơ thuyết minh đúng với giá trị vốn có của di tích. Huế cũng nên bảo tồn lại miếu Dương Phi, làm điểm nhấn cho không gian của di tích, hướng tới xây dựng bảo tàng gần khu vực tháp đôi Liễu Cốc để tập trung các hiện vật, tư liệu văn hóa Chăm Pa phát hiện ở cố đô.
Theo tài liệu khảo cổ, năm 1926, di tích tháp đôi Liễu Cốc đã được Viện Viễn Đông Bác Cổ nghiên cứu và xếp hạng là cổ tích trong toàn cõi Việt Nam và Đông Dương thời bấy giờ. Năm 1994, di tích được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích kiến trúc – nghệ thuật cấp quốc gia.