Hương ước bản làng với 8 chương, 25 điều
Con đường dẫn vào bản Boong, xã Châu Khê, Nghệ An những ngày này rợp bóng cây rừng xanh mát. Không ồn ào, không náo nhiệt, bản làng hiện lên bình yên bên dòng sông Lam hiền hòa. Ít ai biết, sự tĩnh lặng ấy được gìn giữ bởi một bản hương ước đã tồn tại suốt nhiều năm.
Ông Kha Văn Nam, Trưởng bản Boong, xã Châu Khê, cho biết hương ước được hình thành từ những năm 1995 và truyền qua nhiều thế hệ. Đầu năm nay, văn bản được hoàn thiện với 8 chương, 25 điều, bao quát từ phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa đến việc cưới, việc tang, bảo vệ môi trường…
Một góc bản Boong, xã Châu Khê hôm nay với nhiều đổi thay sau những năm tháng khó khăn (Ảnh: Nguyễn Phê).
“Chúng tôi giữ giá trị truyền thống, bổ sung nội dung phù hợp với đời sống hiện nay để người dân dễ thực hiện”, ông Nam cho biết.
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở nội dung mà ở cách người dân tự giác chấp hành. Thanh niên trong bản không chạy theo lối sống lệch chuẩn, không mê tín dị đoan, không truyền đạo trái phép… Những người đi làm ăn xa khi trở về cũng tuân thủ quy định chung của bản.
Quy định về hình thức bên ngoài cũng được thực hiện nghiêm túc. Người dân không nhuộm tóc sặc sỡ, nếu vi phạm phải nhuộm lại màu đen trước khi sinh hoạt trong cộng đồng. Theo người dân, đây là cách giữ gìn nét truyền thống và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực.
Bản Boong vẫn lưu giữ bản hương ước được người dân truyền lại qua nhiều thế hệ (Ảnh: Nguyễn Phê).
Hương ước còn điều chỉnh cả sinh hoạt thường ngày. Từ ngày 28 tháng Chạp đến hết mùng 4 Tết, người dân không sử dụng xe máy trong bản. Những ngày này, không gian trở nên tĩnh lặng, chỉ còn tiếng bước chân, tiếng trò chuyện và những lời chúc đầu năm. Hương ước ở bản Boong luôn được duy trì đã trở thành “lá chắn” bảo vệ bản sắc văn hóa địa phương.
Theo bà Ngân Thị Mai (63 tuổi), nhờ những quy định này bản làng luôn giữ được sự yên bình, người dân gắn bó, đoàn kết. “Chúng tôi không thấy bị ràng buộc mà coi đó là nếp sống chung cần gìn giữ”, bà nói.
Hơn 15 năm làm dâu tại bản, chị Lô Thị Nhàn (38 tuổi, trú xã Môn Sơn, lấy chồng về bản Boong) cho biết ban đầu còn bỡ ngỡ nhưng dần quen. “Không cần nhắc nhở nhiều, ai cũng tự giác. Hương ước như sợi dây gắn kết mọi người”, chị Nhàn chia sẻ.
Sức mạnh của “hàng rào mềm”
Bản Boong nằm sát quốc lộ 7A, cách trung tâm xã khoảng 5km, có diện tích 593ha, với 100 hộ, 473 nhân khẩu, trong đó hộ nghèo chiếm 10%, hộ cận nghèo 12%. Người dân chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái.
Ông Lô Văn Tân, người có uy tín tại bản Boong chia sẻ về việc người dân chấp hành nghiêm hương ước, nói không với ma túy (Ảnh: Nguyễn Phê).
Trước đây, đời sống còn nhiều khó khăn, sản xuất chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Nhờ phát huy sức mạnh đoàn kết và sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền, bản đã trở thành điểm sáng trong xây dựng nông thôn mới, hạ tầng từng bước hoàn thiện, kinh tế phát triển, đời sống được nâng cao.
Từ thực tiễn, địa phương triển khai nhiều giải pháp củng cố khối đại đoàn kết. Trước hết là phát huy vai trò tiên phong của cán bộ, đảng viên và người có uy tín, đi đầu trong chuyển đổi mô hình kinh tế, áp dụng khoa học kỹ thuật, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.
Ông Lô Văn Tân (66 tuổi), người có uy tín tại bản Boong, cho biết người dân trong bản luôn chấp hành nghiêm các quy định chung, không xảy ra tình trạng nghiện hút, không có tệ nạn ma túy, không xuất hiện các biểu hiện lệch chuẩn như nhuộm tóc sặc sỡ. Nhờ thực hiện tốt hương ước, đời sống cộng đồng ngày càng nề nếp, gắn kết.
Đường làng, ngõ xóm ở bản Boong luôn sạch sẽ, xanh mát bởi cây cối và hoa được người dân chăm sóc hằng ngày (Ảnh: Nguyễn Phê).
Theo ông Tân, mỗi khi trong bản có người ốm đau, hoạn nạn hoặc gia đình có việc hiếu, hỷ, bà con đều chủ động đến thăm hỏi, giúp đỡ. Các tổ chức như hội người cao tuổi, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh… cũng tích cực tham gia hỗ trợ, góp phần cùng các gia đình lo liệu chu đáo. Bên cạnh đó, các hoạt động vào dịp lễ như 8/3, 30/4, 1/5, 1/6 hay như 27/7… đều được duy trì, tạo không khí đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng.
Ông Kha Văn Nam, Trưởng bản Boong, cho biết thêm bản chú trọng thực hiện dân chủ ở cơ sở, lấy công khai, minh bạch làm nền tảng. “Mọi chủ trương, chính sách, nguồn lực, bình xét hộ nghèo đều được bàn bạc công khai, đảm bảo đúng đối tượng, tạo sự đồng thuận cao…”, ông Nam chia sẻ.
Cũng theo ông Nam, người dân trong bản thực hiện chăn nuôi theo hướng quản lý chặt chẽ, không thả rông gia súc. Nhờ đó, ruộng, rẫy của các hộ không cần rào chắn kiên cố mà được bảo vệ bằng chính hương ước của cộng đồng.
Một phụ nữ dân tộc Thái địu con đi trên con đường sạch đẹp giữa bản Boong, xã Châu Khê (Ảnh: Nguyễn Phê).
“Nếu trâu, bò của hộ nào thả rông, xâm nhập phá hoại hoa màu như ngô, lúa của người khác sẽ bị lập biên bản, xử lý theo quy định của bản. Hương ước như một “hàng rào mềm”, giúp người dân chúng tôi nâng cao ý thức, hạn chế tranh chấp, giữ gìn tình làng nghĩa xóm”, ông Nam nói.
Đặc biệt, hương ước được phát huy hiệu quả khi lồng ghép các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào đời sống. Nhờ đó, nhiều năm liền bản không phát sinh tệ nạn ma túy; an ninh trật tự được giữ vững; môi trường sống an toàn, lành mạnh.
Song song với phát triển kinh tế, địa phương quan tâm đảm bảo an sinh xã hội, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Thái, duy trì các hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và gắn kết cộng đồng.
Những ngôi nhà khang trang ở bản Boong nằm bình yên bên dòng sông Lam thơ mộng (Ảnh: Nguyễn Phê).
Ông Phan Anh Tài, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Khê, cho biết hương ước bản Boong được xây dựng phù hợp pháp luật và thuần phong mỹ tục, nhận được sự đồng thuận cao. Nhờ đó, các quy định được thực hiện hiệu quả, góp phần xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh.
Rời bản Boong khi nắng chiều dần tắt bên dòng sông Lam, điều đọng lại không chỉ là vẻ yên bình mà còn là cách người dân gìn giữ giá trị truyền thống. Hương ước không chỉ là những điều khoản mà đã trở thành nếp sống, góp phần giữ trọn “hồn bản” qua thời gian.