Ca mắc não mô cầu diễn ra quanh năm, cao điểm vào mùa hè
Vi khuẩn não mô cầu gây bệnh viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết có thể gây tử vong trong 24 giờ thường trú ở vùng hầu họng của con người và lây qua đường hô hấp. Nguồn lây không chỉ đến từ người bệnh mà còn ở người khỏe mạnh. Trong cộng đồng, có 10-20% người khỏe mạnh mang mầm bệnh và tăng lên đến 50% trong các vụ dịch.
Các hoạt động vui chơi, lễ hội, khu du lịch… dịp hè làm tăng nguy cơ tiếp xúc và lây bệnh do não mô cầu (Ảnh minh họa: Shutterstock).
Tại Việt Nam, ca mắc bệnh do não mô cầu xuất hiện quanh năm. Mùa hè sắp đến, thời điểm học sinh, sinh viên nghỉ học, người dân thường tăng cường du lịch hè, di chuyển trên các phương tiện máy bay, tàu hỏa, xe khách và tham gia các hoạt động tụ tập đông người, ăn uống tập thể ở trại hè, khu du lịch, lễ hội, câu lạc bộ… Việc di chuyển và tham gia các hoạt động vui chơi tụ tập đông người khiến người dân có nguy cơ tiếp xúc và nhiễm mầm bệnh cao hơn.
Thực tế, các đợt bùng phát dịch não mô cầu cũng thường được ghi nhận ở những nơi tụ tập đông người và lễ hội. Như gần đây nhất, giữa tháng 3, Anh ghi nhận 2 ca tử vong và ít nhất 20 ca nhiễm bệnh do não mô cầu ở một nhóm sinh viên, trong đó phần lớn ca mắc có liên quan đến một hộp đêm ở Canterbury.
Bên cạnh thói quen sinh hoạt, mùa hè thời tiết nắng nóng, kèm mưa bất chợt dễ khiến cơ thể mất nước, ăn uống thất thường, ngủ không đủ giấc khiến hệ miễn dịch suy giảm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn có sẵn ở vùng hầu họng tấn công các cơ quan gây bệnh.
Bệnh do não mô cầu không chừa một ai
Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều tỉnh thành trên cả nước ghi nhận nhiều ca mắc não mô cầu xảy ra ở mọi độ tuổi, từ trẻ nhỏ, trẻ vị thành niên đến người lớn. Riêng trong tháng 3, Phú Quốc ghi nhận một học sinh 11 tuổi mắc não mô cầu tử vong chỉ sau 9 giờ nhập viện, một bạn học cùng lớp phải điều trị tích cực. Lâm Đồng cũng ghi nhận một học sinh 14 tuổi, 69 trường hợp tiếp xúc gần phải theo dõi y tế.
Trong tháng 5, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết điều trị cho bệnh nhi 7 tuổi, ở phường Long Trường, TPHCM bị nhiễm trùng huyết do não mô cầu (Ảnh: BVCC).
Ngoài nhóm trẻ em, ca bệnh do não mô cầu cũng được ghi nhận ở người lớn. Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương điều trị cho người đàn ông 55 tuổi, mắc não mô cầu song nhầm với liên cầu lợn dẫn đến điều trị muộn, tiên lượng dè dặt.
Lá chắn giúp phòng 4 nhóm vi khuẩn não mô cầu trong một mũi tiêm
Theo Cục Phòng bệnh, bệnh do não mô cầu chủ yếu gây viêm màng não và nhiễm trùng huyết với nguy cơ tử vong lên đến 50% nếu không được điều trị kịp thời. Khoảng 20% người sống sót gặp các di chứng vĩnh viễn như điếc, liệt, mù lòa, cắt cụt chi, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn tâm thần. Trước tình hình số ca mắc não mô cầu tăng cao, chuyên gia khuyến cáo mọi người nên chủ động tiêm vaccine để phòng bệnh.
Người đàn ông 55 tuổi mắc bệnh do não mô cầu nhầm lẫn với bệnh liên cầu lợn, điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vào tháng 1 (Ảnh: BVCC).
Vi khuẩn não mô cầu có 13 nhóm huyết thanh, trong đó các nhóm phổ biến gồm A, C, Y, W. Một số nhóm như C và W khả năng gây bệnh nặng và tử vong nhanh. Tại Việt Nam, các nghiên cứu gần đây cho thấy 4 nhóm A, C, Y, W đang lưu hành, gây bệnh ở nhiều độ tuổi.
Điều đặc biệt là, các nhóm não mô cầu phân bố khác nhau theo khu vực địa lý. Việc di chuyển, du lịch trong mùa hè khiến mỗi người có thể tiếp xúc với nhiều nhóm vi khuẩn khác nhau mà không thể dự đoán trước. Do đó, mọi người không chỉ nên phòng một nhóm, mà cần phòng đầy đủ các nhóm vi khuẩn não mô cầu gây bệnh phổ biến như A, C, Y, W.
Hiện nay, vaccine não mô cầu tứ giá giúp bảo vệ chống lại 4 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến A, C, Y, W, bao phủ các nhóm nguy hiểm như C và W trong một mũi tiêm. Vaccine có thể tiêm sớm cho trẻ nhỏ trong năm đầu đời đến người lớn không giới hạn độ tuổi, giúp xây dựng miễn dịch chủ động sớm, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.
Tiêm vaccine não mô cầu nhóm A, C, Y, W giúp trẻ phòng bệnh hiệu quả, an toàn (Ảnh minh họa: Shutterstock).
Tiêm vaccine là cách hiệu quả nhất giúp mọi người phòng bệnh do não mô cầu, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Bộ Y tế nước ta khuyến cáo. Vaccine não mô cầu cộng hợp tứ giá được nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam, giúp phụ huynh an tâm bảo vệ con trong mùa hè. Tuy nhiên, vaccine cần thời gian kích thích cơ thể sinh kháng thể bảo vệ và cần tiêm đủ liều. Do đó, mọi người nên sắp xếp tiêm sớm trước khi bước vào mùa hè để yên tâm vui chơi.
Ngoài vaccine, mọi người cũng nên phòng não mô cầu bằng mang khẩu trang khi đến nơi đông người, thường xuyên rửa tay, súc họng với dung dịch sát khuẩn, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, tránh hút thuốc lá, uống rượu bia.