Lối sống khiến bệnh suy thận trẻ hóa
Ngày 19/6, chia sẻ tại hội thảo khoa học “Lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Bạch Mai – chặng đường 54 năm phát triển và định hướng cho tương lai”, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận – Tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, đánh giá, thực tế điều trị tại bệnh viện cho thấy bệnh suy thận mạn đang trẻ hóa.
Ông cho biết, các bác sĩ đang nghiên cứu và sẽ sớm công bố các số liệu báo cáo cụ thể trong thời gian tới. Đây cũng sẽ là một lời cảnh báo gửi tới cộng đồng và xã hội về việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, đặc biệt là duy trì chế độ vận động phù hợp để phòng tránh các bệnh lý chuyển hóa ở giới trẻ.
Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trong những năm gần đây, bệnh thận mạn tính đang là một thách thức lớn đối với hệ thống y tế toàn cầu cũng như tại Việt Nam.
PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: Thành Dương).
Tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng gia tăng nhanh chóng, gắn liền với sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, cùng với quá trình già hóa dân số và những thay đổi trong lối sống hiện đại. Đáng lưu ý, phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, dẫn đến việc phát hiện muộn khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng.
Theo chuyên gia, tại Việt Nam, bệnh lý về cầu thận và các bệnh về chuyển hóa (tiểu đường, thừa cân, béo phì) là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận giai đoạn cuối tại nước ta.
“Ngoài nguyên nhân viêm cầu thận mạn, tỷ lệ trẻ hóa này còn liên quan đến các rối loạn chuyển hóa, đặc biệt là thừa cân béo phì xuất hiện ngày một nhiều ở giới trẻ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lối sống: thói quen sinh hoạt, ăn uống không lành mạnh, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn chứa hàm lượng chất bảo quản và lượng muối cao.
Thứ hai là chế độ sinh hoạt không điều độ, kết hợp với việc ít vận động của giới trẻ hiện nay. Chính những yếu tố này đã làm gia tăng tình trạng béo phì và các bệnh lý chuyển hóa, từ đó thúc đẩy nhanh quá trình trẻ hóa của bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối tại Việt Nam”, TS Dũng nhận định.
Riêng tại Bệnh viện Bạch Mai, hiện quản lý khoảng 300 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Trước đây, ở thời điểm cao nhất, bệnh viện từng tiếp nhận khoảng gần 700 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Để giảm tải cho các cơ sở y tế tuyến trung ương, Bệnh viện Bạch Mai đã hỗ trợ phát triển sâu rộng các đơn vị lọc máu chu kỳ ở tuyến cơ sở, thậm chí tuyến huyện.
Dấu hiệu thầm kín dễ bị bỏ qua
TS Dũng cho biết, triệu chứng lâm sàng của bệnh thận mạn, đặc biệt là ở giai đoạn đầu, thường biểu hiện rất thầm kín. Chỉ đến khi bệnh tiến triển sang giai đoạn nặng thì các triệu chứng mới rõ ràng hơn.
TS Dũng khuyến cáo, khi có các biểu hiện bất thường ở nước tiểu cần đi khám sớm (Ảnh: Thành Dương).
Ví dụ, khi bệnh nhân đã xuất hiện phù trên lâm sàng, tăng huyết áp không kiểm soát được, có triệu chứng suy tim, thiếu máu hoặc buồn nôn… thì lúc đó việc phát hiện và điều trị đã muộn rồi.
Những dấu hiệu thầm kín khác của bệnh thận mạn bao gồm các bất thường về nước tiểu như: tiểu ra máu, nước tiểu có bọt, thay đổi về số lượng nước tiểu hoặc hay tiểu đêm. Khi có những biểu hiện này, người bệnh cần đi khám ngay tại các bác sĩ chuyên khoa.
Bên cạnh đó, những người có bệnh lý nền như tiểu đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì, hoặc gia đình có tiền sử mắc bệnh thận… cũng là nhóm đối tượng nguy cơ cao, cần được tầm soát sớm bệnh thận mạn tính.
Việc phát hiện sớm sẽ giúp kéo dài thời gian điều trị bảo tồn, hạn chế tối đa nguy cơ bệnh tiến triển sang giai đoạn cuối phải điều trị thay thế bằng chạy thận nhân tạo chu kỳ.
Theo PGS Cơ, các phương pháp điều trị thay thế thận, đặc biệt là lọc máu, đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong điều trị suy thận giai đoạn cuối ở Việt Nam cũng như trên thế giới.
Mục tiêu của lọc máu không chỉ là để loại bỏ các chất độc hại tích tụ trong cơ thể, duy trì cân bằng nội môi, kéo dài sự sống mà còn phải quan tâm tới vấn đề chất lượng cuộc sống ở người bệnh.
Từ ca lọc máu chu kỳ đầu tiên tại Bệnh viện Bạch Mai vào ngày 20/6/1972, đến nay, Trung tâm Thận – Tiết niệu và Lọc máu không chỉ thực hiện hiệu quả công tác điều trị cho số lượng lớn bệnh nhân mà còn đóng vai trò quan trọng trong đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và chỉ đạo tuyến cho nhiều cơ sở y tế trên toàn quốc, trở thành một trong những trung tâm hàng đầu cả nước về điều trị lọc máu.
Trung tâm Thận – Tiết niệu và Lọc máu triển khai đầy đủ các phương pháp điều trị thay thế thận tiên tiến nhất hiện nay: từ ghép thận cho đến các kỹ thuật lọc máu hiện đại như lọc máu hấp phụ, lọc máu HDF online, lọc máu bằng quả lọc hiệu năng cao.
Bên cạnh đó, các kỹ thuật lọc màng bụng (thẩm phân phúc mạc) với các dịch lọc hiện đại và kỹ thuật lọc màng bụng tự động bằng máy cũng được triển khai. Do đó, bệnh nhân điều trị tại Trung tâm hoàn toàn được tiếp cận với những công nghệ điều trị thay thế thận hiện đại nhất thế giới hiện nay, đặc biệt là nhóm bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối.
Hiện nay tại Trung tâm đang quản lý rất nhiều bệnh nhân có thời gian lọc máu chu kỳ kéo dài từ 25 đến 30 năm, chất lượng cuộc sống vẫn duy trì ổn định.
Phát hiện sớm nguy cơ suy thận
TS Dũng khuyến cáo, người dân nên chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, kể cả đối với những người khỏe mạnh. Trong đó, xét nghiệm nước tiểu là một xét nghiệm rất cơ bản, chi phí rẻ nhưng lại cực kỳ hữu ích trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu của bệnh thận mạn.
Ngoài ra, người dân nên thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn như đo mức lọc cầu thận hoặc đánh giá chức năng thận.
Đặc biệt, những đối tượng có nguy cơ cao cần được ưu tiên tầm soát và tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa. Những người mắc bệnh tăng huyết áp, bệnh lý tim mạch, tiểu đường, rối loạn chuyển hóa, thừa cân béo phì hoặc có người thân trong gia đình bị bệnh thận mạn tính… là những nhóm đối tượng cần chủ động bảo vệ sức khỏe trước khi toàn xã hội cùng chung tay phòng chống bệnh thận.