Chùa Kompông Chrây, hay còn gọi là chùa Hang, tại ấp 4, xã Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long, không chỉ nổi tiếng với kiến trúc Khmer cổ kính và lịch sử lâu đời mà còn là nơi trú ngụ của hàng nghìn cá thể chim cò tự nhiên, trong đó có nhiều loài quý hiếm.
Với khuôn viên rộng khoảng 7ha, chùa Hang tựa như một khu rừng nguyên sinh thu nhỏ, với đa dạng các loài thực vật đặc hữu như sao, dầu, tre, trúc, tạo nên môi trường sống lý tưởng cho các loài chim.
Theo các vị sư tại chùa, đàn chim thường di cư đi kiếm ăn vào khoảng tháng Giêng âm lịch và mới trở về chùa làm tổ khoảng một tháng nay. Chúng đậu kín đặc trên các ngọn cây me, tạo nên âm thanh rộn ràng, phá vỡ sự tĩnh lặng vốn có của chốn thiền môn.
Mặc dù làm tổ với mật độ dày đặc, các loài chim cò vẫn giữ trật tự, ít khi tranh giành địa bàn.
Ban quản trị chùa Hang cho biết, ngôi chùa được xây dựng vào năm 1637, và chỉ vài năm sau đó, chim trời đã bắt đầu quy tụ về đây sinh sống. Tuy nhiên, do chiến tranh, đàn chim đã di tản vào những năm 1960. Đến những năm 1990, chúng mới quay trở lại chùa Hang, từ vài chục con, số lượng tăng lên hàng trăm, thậm chí có thời điểm ước tính lên đến hàng chục nghìn con.
Ông Sơn Ngọc Sia (50 tuổi), một phật tử tại chùa Hang, chia sẻ: “Từ khi tôi biết chùa Hang, tôi đã nghe về sự tích đàn chim tự nhiên kéo về đây sinh sống, tu tập. Dù là loài vật hoang dã, chúng tuyệt nhiên chỉ đậu trên các cây xanh bao quanh chùa, không quấy phá chánh điện hay các công trình khác. Người dân địa phương cũng chung tay bảo vệ chúng, và khi có trường hợp kẻ xấu đến bắn chim, mọi người đều nhanh chóng trình báo chính quyền để xử lý”.
Đàn chim thường bay lượn ngang nóc chánh điện nhưng không đậu lên.
Du khách thích thú quay lại cảnh chim cò tại chùa Hang.
Anh Nguyễn Minh Hùng (du khách TPHCM) chia sẻ: “Tôi có dịp đến Trà Vinh công tác và nghe về chùa Hang, nơi có nhiều chim cò nên đã ghé thăm. Đàn chim ước tính hàng trăm con, các vị sư nói rằng buổi chiều chúng đi kiếm ăn về thì số lượng sẽ đông hơn. Điều đặc biệt là chúng đậu trên các nhánh cây me thay vì cây sao, dầu và khá dạn dĩ, không hề hoảng loạn khi có người đến gần chụp ảnh”.
Điểm đặc biệt của chùa Hang là cổng chùa được xây dựng theo dạng hang động với mái vòm, tạo nên nét kiến trúc độc đáo, khác biệt so với các ngôi chùa Khmer khác trong tỉnh. Cổng gồm hai hang nhỏ và một hang lớn ở giữa, chính vì hình dạng này mà người dân quen gọi là chùa Hang.
Cổng chính chùa Hang khá nhỏ, chỉ phù hợp cho người đi bộ hoặc xe máy, ô tô sẽ di chuyển bằng cổng bên hông chùa.
Tháng 5/2025, chùa Hang đã được UBND tỉnh Trà Vinh (cũ) công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh.