Đi cùng với sự phát triển của thời đại, tầm soát sức khỏe chủ động đã trở thành xu hướng chung của y học hiện đại trên toàn cầu. Tại Nhật Bản, mô hình Ningen Dock đã có từ năm 1970 và trở thành mô hình tầm soát phổ biến tại Nhật Bản hàng chục năm qua. Neko Health – mô hình tầm soát đang triển khai tại Anh và Thụy Điển, đang có mục tiêu mở rộng toàn châu Âu.
Hay như mô hình tầm soát NURA được phát triển bởi Tập đoàn Fujifilm Nhật Bản được ứng dụng tại nhiều quốc gia khác như: Ấn Độ, Mông Cổ, UAE, Việt Nam… giúp người dân phát hiện sớm nguy cơ bệnh nguy hiểm như ung thư, đột quỵ, tim mạch và bệnh lối sống phổ biến.
Các hệ thống AI, quy trình đọc hình ảnh – dữ liệu, danh mục tầm soát hay hướng dẫn lâm sàng được xây dựng dựa trên dữ liệu quy mô toàn cầu nhằm tăng độ chính xác và đồng nhất chất lượng. Tuy nhiên, mỗi quốc gia có một đặc thù bệnh lý riêng ảnh hưởng bởi địa lý, khí hậu, di truyền, nhân khẩu học…
Vì vậy, với một mô hình được áp dụng trên toàn cầu, khả năng phát hiện bệnh có chính xác không khi đưa về ứng dụng tại một quốc gia là vấn đề được quan tâm.
Mô hình Nura được triển khai tại 12 quốc gia trên thế giới (Ảnh: Nura).
Với mô hình Nura, đây là mô hình tầm soát tiên phong trên thế giới được áp dụng tại 12 quốc gia, ứng dụng công nghệ AI với hơn 400 triệu dữ liệu được thu thập hàng thập kỷ trên toàn thế giới, cùng 50 phần mềm AI giúp phân tích kết quả chính xác đến từ tổn thương nhỏ 1mm. Mô hình phát huy thế mạnh về AI khi đưa ra chẩn đoán nhưng tại mỗi quốc gia sẽ có thay đổi riêng.
Tại Mông Cổ, với đặc thù đất nước có khí hậu lạnh, thói quen ăn thịt đỏ, giàu chất béo động vật và ít rau xanh… làm tăng nguy cơ tim mạch và đột quỵ. Bệnh tim mạch cũng chiếm 1/3 nguyên nhân tử vong tại Mông Cổ. Vì vậy, NURA tại Mông Cổ được thiết kế gói riêng tầm soát bệnh tim mạch.
Còn tại Việt Nam, ung thư tuyến giáp và ung thư vòm họng thuộc top 10 các bệnh ung thư phổ biến. Thêm vào đó, với đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, ô nhiễm không khí, gói tầm soát NURA tại Việt Nam được thay đổi để thích ứng với người Việt: Bổ sung khám, nội soi tai mũi họng và siêu âm tuyến giáp.
Ung thư vòm họng được phát hiện khi người bệnh có triệu chứng ù tai nhẹ (Ảnh: Nura).
Điều này mang lại giá trị lớn trong tầm soát, điển hình tại NURA Việt Nam, một khách hàng nữ 57 tuổi, tiền sử khỏe mạnh, chỉ có biểu hiện ù tai, sau khi tầm soát NURA, nội soi tai mũi họng phát hiện hình ảnh tai trái ứ dịch, niêm mạc vòm họng trái có khối bất thường lan rộng từ hố Rosenmuller. Sau khi sinh thiết đã có kết quả ung thư vòm họng.
Một thay đổi khác mang lại giá trị lớn cho người Việt khi dùng gói tầm soát NURA là ngoài danh mục chụp X-Quang tuyến vú ứng dụng AI độc quyền, NURA Việt Nam còn bổ sung siêu âm tuyến vú.
Lý giải điều này, mật độ tuyến vú của phụ nữ phương Tây thường là type B và C, trong khi người Việt Nam là Type D – mô vú dày, điều này làm cho việc chụp nhũ ảnh (mammography) khó đọc hơn, tổn thương dễ bị “che” bởi mô tuyến. Khi đó, Mammo tuyến vú được kết hợp cùng siêu âm tuyến vú trong cùng 1 gói tầm soát sẽ cho ra kết quả chính xác và không bỏ sót.
Thực tế, một khách hàng nữ khác 48 tuổi không có triệu chứng, vì có mô vú dày đặc nên được kết hợp siêu âm và chụp Mammo vú. Kết quả phát hiện một nốt bất thường 7mm được nền tảng Deep Learning quét qua hàng trăm triệu dữ liệu toàn cầu, giúp nhận diện tổn thương rất nhỏ, tự động khoanh vùng ranh giới. Phân tích đặc điểm bờ, cấu trúc và mật độ mô, đánh giá tổn thương này 96% là nguy cơ ung thư.
Nốt vôi hóa ở vú được AI khoanh vùng và đánh giá 96% nghi ngờ ác tính (Ảnh: Nura).
Ngoài việc danh mục được thay đổi, công nghệ cũng được “huấn luyện riêng” theo chuẩn bản địa. Một hệ thống AI được học chủ yếu trên dữ liệu phương Tây có thể chưa tối ưu cho những bệnh lý thường gặp ở người Việt.
Để AI được sử dụng tối ưu nhất tại quốc gia đó, bác sĩ sẽ là người đưa ra chẩn đoán cuối cùng và huấn luyện dữ liệu liên tục cho AI. Đó là lý do tại NURA Việt Nam, bác sĩ đóng vai trò quan trọng, kiểm tra kép các đánh giá của AI để đưa ra chẩn đoán chính xác và theo đúng bệnh sử của người được thăm khám, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, các kế hoạch thay đổi lối sống, thói quen để cải thiện sức khỏe.
Ths.BS Nguyễn Tất Đạt – Phó giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh của NURA Việt Nam cho biết: “Tương lai của tầm soát là chuẩn hóa theo hướng linh hoạt hơn: vừa tận dụng sức mạnh của dữ liệu toàn cầu, vừa đủ hiểu đặc thù bệnh lý tại từng quốc gia. AI không thể thay thế được bác sĩ, mà phải là kết hợp giữa công nghệ và kinh nghiệm lâm sàng thực tế của bác sĩ”.
Đây cũng là cách tiếp cận giúp nhiều hệ thống y tế hiện đại giảm nguy cơ bỏ sót trong tầm soát, điều đặc biệt quan trọng với các bệnh lý nguy hiểm vốn tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu.