Cảm thấy cô đơn, stress vì suy nghĩ mình không còn giá trị
Chia sẻ tại Hội thảo về Cô đơn ở người cao tuổi do Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) tổ chức chiều 15/6, TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi, cho biết, nhiều người già cảm thấy cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình, dù sống cùng con cháu.
Theo TS Mai, sự cô đơn có thể biểu hiện qua việc ít ra khỏi nhà, giảm gặp gỡ bạn bè, từ bỏ sở thích, không muốn tham gia sinh hoạt gia đình hoặc thường xuyên ngồi một mình. Người cao tuổi cô đơn cũng có thể buồn bã kéo dài, dễ tủi thân, cảm thấy bị bỏ rơi hoặc không còn quan trọng với người thân.
TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai chia sẻ về tình trạng cô đơn ở người cao tuổi (Ảnh: Thế Anh).
Nhưng cần phân biệt giữa cảm giác cô đơn và ở một mình. Có những người dù sống một mình nhưng vẫn không cảm thấy cô đơn do kết nối được bạn bè, gia đình, con cháu quan tâm. Trong khi đó, có những người già “lặng lẽ” dù ở cùng con cháu, cảm thấy bơ vơ, lạc lõng.
“Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 1/3 người cao tuổi từng trải qua cảm giác cô đơn, trong đó khoảng 5% thường xuyên hoặc luôn cảm thấy cô đơn. Cô đơn ở người cao tuổi không đơn thuần là cảm xúc – đây là vấn đề sức khỏe cần được nhận diện và can thiệp sớm”, TS Mai thông tin.
Tại sự kiện, BS Nguyễn Văn Hải, Viện Sức khỏe Tâm thần chia sẻ về trường hợp nữ bệnh nhân 66 tuổi nhập viện trong tình trạng muốn tự tử.
Theo chia sẻ, bệnh nhân có thời gian gần 3 năm chăm sóc chồng đột quỵ. Khoảng 6 tháng trước, chồng qua đời, bà sống một mình ở quê trong khi các con đều làm việc ở Hà Nội. Sự mất mát người thân cùng cuộc sống cô đơn khiến bà ngày càng trống trải, thiếu người trò chuyện.
Bà rơi vào tình trạng mất ngủ kéo dài, ngày chỉ ngủ được 2-3 giờ, nhiều đêm thức trắng. Tiếp đó, bà rơi vào trạng thái buồn chán, hụt hẫng, không còn hứng thú với sở thích gì. Bệnh nhân sụt 5 kg chỉ trong hai tháng, điều trị tại bệnh viện địa phương nhưng không cải thiện.
Con trai phát hiện mẹ có biểu hiện bất thường, khi thấy bà thường xuyên khóc vì tủi thân, tự nhận mình là gánh nặng của gia đình, rồi xuất hiện suy nghĩ tự tử để “giải thoát”.
Bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần chẩn đoán bà mắc trầm cảm nặng kèm triệu chứng loạn thần và ý tưởng tự sát. Sau 17 ngày điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý, thư giãn và kích thích từ xuyên sọ, sức khỏe bà cải thiện và được xuất viện, theo dõi ngoại trú.
Người già: Mục tiêu của đối tượng lừa đảo tài chính
Theo TS Mai, người cao tuổi là một trong những nhóm đối tượng dễ trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo tài chính. Viện Sức khỏe Tâm thần từng tiếp nhận nhiều trường hợp phải nhập viện điều trị do chịu ảnh hưởng nặng nề về tâm lý sau khi bị lừa đảo.
Các chiêu trò rất đa dạng, từ mua hàng khuyến mại, hạ giá, thực phẩm chức năng cho đến các hình thức đầu tư tài chính.
Không ít người già không nghe lời khuyên của con cháu, nghĩ rằng con cháu không có trải nghiệm sống bằng mình. Và cũng với tâm lý ngại chia sẻ vì sợ con cái can ngăn, nên họ rất dễ bị lợi dụng. Đặc biệt, các hoạt động, sản phẩm được quảng cáo tốt cho sức khỏe, họ sẵn sàng chi trả số tiền lớn để có sức khỏe tốt hơn.
“Người cao tuổi không làm ra tiền, khi bị lừa dù vài triệu, nhiều người mất ăn mất ngủ vì lo lắng, áy náy, hối hận, lo sợ con cái phát hiện, sợ bị mắng, phàn nàn, tạo nên stress tâm lý. Vì giấu con cháu, rồi cố để đòi lại tiền, không ít người bị lừa thêm nên khoản tiền mất càng lớn. Lúc đó, họ còn stress nặng nề hơn, thấy mình mất tự tin, vô dụng, thành gánh nặng cho con cái. Những cảm xúc này khiến tâm lý họ trở nên căng thẳng, có bệnh nhân trầm cảm phải nhập viện”, TS Mai thông tin.
Theo chuyên gia này, việc bị lừa đảo, mất tiền có thể xảy ra ở bất cứ đối tượng nào, đặc biệt người cao tuổi. Bị lừa mất tiền chắc chắn là việc bản thân họ không mong muốn và khi xảy ra, họ là người rất buồn. Vì thế, việc đầu tiên là con cái cần hạn chế trách móc mà nên trấn an, tìm cách giải quyết vấn đề.
“Kể cả trong trường hợp không có cách nào giải quyết, phải chịu mất, con cái cũng nên an ủi, tạo suy nghĩ tích cực cho người già, rằng bên cạnh còn người thân, còn sức khỏe là điều quan trọng nhất. Con cái cũng cần quan tâm, nắm bắt tình hình, ứng xử khéo bằng cách thông báo người thân, ngân hàng để ngăn chặn người già rút tiền.
Chuyên gia khuyến cáo, con cái không nên xem nhẹ cảm xúc của người cao tuổi, không trách móc hay áp đặt mà cần lắng nghe. Dù ở cùng một nhà hay không ở chung nhà, việc con cái quan tâm thể hiện đơn giản bằng gọi điện hỏi han mỗi ngày. Nếu ở cùng nhà, hãy dành thời gian cùng ăn cơm, đi dạo, cùng ngồi xem tivi, trò chuyện.
Ngoài ra, người cao tuổi nên duy trì các hoạt động như đọc báo, nghe nhạc, chăm sóc cây cối, vận động nhẹ và tham gia câu lạc bộ, nhóm sinh hoạt cộng đồng để tăng kết nối…
Nếu nhận thấy người cao tuổi có biểu hiện cô đơn, không còn hứng thú tham gia các hoạt động thường ngày, có suy nghĩ tiêu cực, cho mình là gánh nặng, thậm chí xuất hiện ý định tự sát, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa để khám và theo dõi, điều trị.