Ngày 9/7, Chi cục Dân số TPHCM tổ chức hội nghị kỷ niệm Ngày Dân số Thế giới (11/7) do Bộ Y tế phát động, với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”.
Hội nghị nhằm triển khai Luật Dân số và Kế hoạch thực hiện Chiến lược Dân số giai đoạn 2026-2030 và sơ kết công tác dân số 6 tháng đầu năm.
Thanh niên là hạt nhân của chiến lược phát triển dân số
Theo thống kê từ Chi cục Dân số TPHCM, địa phương đang đối mặt cùng lúc nhiều biến động nhân khẩu học. Đến cuối năm 2025, sau sáp nhập, dân số TP đạt hơn 13,8 triệu người.
Dù vẫn trong thời kỳ dân số vàng với nhóm 15-64 tuổi chiếm hơn 74%, TP cũng bước vào giai đoạn già hóa nhanh khi người từ 60 tuổi trở lên chiếm 11,4% dân số, trong khi mức sinh tiếp tục duy trì ở mức thấp (chỉ 1,51 con/phụ nữ).
TPHCM phát động chiến dịch truyền thông nâng cao chất lượng dân số đầu năm 2026 (Ảnh: HMC).
TS.BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM chia sẻ, trong bối cảnh già hóa dân số, mức sinh giảm và cấu trúc gia đình thay đổi, việc đặt thanh niên vào vị trí trung tâm của các chính sách, xem thanh niên là động lực thay đổi thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng, là giải pháp then chốt để phát triển bền vững.
Luật Dân số năm 2025 đã tạo ra bước chuyển quan trọng khi chuyển từ tư duy quản lý quy mô dân số sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng cuộc sống và chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu.
Đối với TPHCM, triển khai luật không chỉ nhằm thực hiện quy định pháp luật mà còn hướng đến xây dựng một đô thị có quy mô dân số hợp lý, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống y tế hiện đại và môi trường sống thân thiện với thanh niên, phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi.
“Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành y tế không thể hành động đơn lẻ mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, ngành giáo dục, đoàn thanh niên, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, mỗi gia đình và từng người dân. Thành phố hướng đến xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân từ trước khi sinh, trong suốt vòng đời đến tuổi già”, ông Chín nói.
TS.BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM (Ảnh: BTC).
Cũng theo TS.BS Huỳnh Minh Chín, ngành y tế sẽ tập trung triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình hành động của thành phố; mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, tiền hôn nhân, trước sinh và sơ sinh; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dân số và sức khỏe theo vòng đời; xây dựng các mô hình y tế thân thiện với thanh niên.
Đồng thời, TPHCM sẽ phát huy vai trò của mạng lưới y tế cơ sở và cộng tác viên dân số để đưa chính sách đến gần người dân. Ngoài ra, các bệnh viện và trạm y tế sẽ tăng cường nâng cao chất lượng dân số từ giai đoạn đầu đời, mở rộng tư vấn tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sơ sinh và chủ động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, thích ứng với quá trình già hóa dân số.
Giải quyết mức sinh thấp, chủ động thích ứng già hóa dân số
ThS Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, cho biết bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Chiến lược Dân số giai đoạn 2021-2025 tại TPHCM vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức cần sớm tháo gỡ.
Dù tổng tỷ suất sinh tại thành phố có xu hướng tăng nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên chưa đạt mục tiêu đề ra. Các chính sách khuyến sinh mới chỉ tạo chuyển biến bước đầu, chưa đủ mạnh để hình thành xu hướng ổn định lâu dài, nhất là trong bối cảnh chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt tại đô thị đặc biệt còn ở mức cao.
Bên cạnh đó, TPHCM đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng trong khi mức sinh thấp kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động trong tương lai, đồng thời tạo áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, y tế và dịch vụ chăm sóc dài hạn.
ThS Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM phát biểu tại hội nghị (Ảnh: BTC).
Ngoài ra, quy mô dân số lớn, biến động dân cư mạnh, số lượng người nhập cư cao, phân bố dân cư chưa đồng đều cùng tốc độ đô thị hóa nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức trong quản lý dân số. Các vấn đề về nhà ở, việc làm, môi trường, an toàn thực phẩm và dịch bệnh tiếp tục tạo áp lực đối với công tác dân số và phát triển.
Để xử lý những tồn tại trên, Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược Dân số Việt Nam tại TPHCM giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu giải quyết tình trạng mức sinh thấp, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, chủ động thích ứng với già hóa dân số, phân bố dân cư hợp lý và nâng cao chất lượng dân số, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.
Theo ông Trung, để hiện thực hóa mục tiêu này, TPHCM sẽ tập trung triển khai đồng bộ 6 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền; đổi mới công tác truyền thông về dân số; hoàn thiện các chính sách khuyến khích phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố.
Ngoài ra, địa phương còn tập trung phát triển mạng lưới dịch vụ dân số toàn diện, đẩy mạnh chuyển đổi số; củng cố, nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân số; đồng thời bảo đảm đủ nguồn lực, tăng đầu tư ngân sách và huy động sự tham gia của cộng đồng để triển khai hiệu quả các chính sách dân số trong giai đoạn mới.