Thời gian vừa qua đã xảy ra nhiều vụ bạo hành trẻ em, thậm chí có trẻ đã không qua khỏi. Đáng chú ý, đối tượng bạo hành lại chính là người thân trong gia đình.
Phóng viên Dân trí phỏng vấn bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) về vấn đề này.
Xu hướng tăng trở lại số vụ xâm hại trẻ em
Liên tiếp các vụ trẻ em bị bạo hành với hậu quả đau lòng thời gian gần đây đang khiến dư luận lo ngại. Bà đánh giá thế nào về thực trạng này?
– Thời gian vừa qua xảy ra một số vụ việc xâm hại, bạo hành trẻ em đặc biệt nghiêm trọng, có những trẻ bị tổn hại sức khỏe tới 95-96%. Thậm chí đã dẫn đến tử vong như vụ việc xảy ra ở Hà Nội. Đây thực sự là những vụ việc rất đau lòng, gây bức xúc trong xã hội.
Theo số liệu của Bộ Công an, giai đoạn 2020-2025, trung bình mỗi năm xảy ra khoảng 2.200 vụ trẻ em bị xâm hại đến mức cơ quan công an phải vào cuộc xử lý. Trong giai đoạn 2024 và 2025, số vụ có giảm nhẹ nhưng hiện nay lại có xu hướng tăng trở lại.
Cụ thể, riêng trong quý I, cơ quan chức năng đã khởi tố, điều tra 518 vụ với 649 đối tượng, xâm hại 535 trẻ em; tăng 25 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, nhóm hành vi xâm hại tình dục trẻ em chiếm tới 89%.
Tương tự, trong tháng 4, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 cũng tiếp nhận hơn 46.111 cuộc gọi đến, tăng 9.519 cuộc so với tháng 3, trong đó gần một nửa là trẻ em trực tiếp tìm kiếm hỗ trợ.
Số trường hợp trẻ em bị bạo lực thể chất và tinh thần được Tổng đài hỗ trợ, can thiệp tăng cao (tăng gần 22%, với 36 trường hợp so với tháng 3). Trong đó, trẻ bị bạo lực trong gia đình bởi chính người thân như: bố mẹ, chú, bác, ông bà, người chăm sóc khác chiếm gần 3/4 trong số trường hợp trẻ em bị bạo lực.
Điều đó cho thấy công tác bảo vệ trẻ em vẫn còn nhiều thách thức. Trong 5 năm tới, chúng ta phải có những nỗ lực mạnh mẽ hơn nữa để bảo vệ trẻ em tốt hơn.
Nhà nước đang rất nỗ lực hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn, tổ chức tập huấn…, nhưng nếu gia đình không nhận thức đầy đủ vai trò của mình thì công tác bảo vệ trẻ em sẽ rất khó chuyển biến tích cực.
Đâu là nguyên nhân khiến tình trạng bạo hành trẻ em vẫn diễn biến phức tạp, gia tăng về số lượng và tính chất nghiêm trọng?
– Ở đây, có cả nguyên nhân chủ quan và khách quan. Theo chúng tôi, để bảo vệ trẻ em có 3 trụ cột, lúc nào 3 trụ đó đảm bảo được tương đối đồng đều thì chúng ta mới hy vọng có những thay đổi mang tính căn cơ.
Trụ cột thứ nhất là về pháp luật và hoàn thiện thể chế. Việt Nam rất quan tâm đến công tác bảo vệ trẻ em. Hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ từ chỉ thị của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Quốc hội đến luật, các văn bản hướng dẫn.
Trong Nghị quyết 263 năm 2025 của Quốc hội có một mốc đáng chú ý là đến năm 2027, 100% cấp xã phải bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em, thiết lập đường dây nóng hoạt động 24/7.
Như vậy, luật có, nghị quyết Quốc hội có, vấn đề là khâu tổ chức thực hiện.
Trụ cột thứ 2 là cơ sở cung cấp dịch vụ, cơ sở công lập và ngoài công lập, cơ sở chuyên biệt dành cho trẻ em. Hiện nay, theo số liệu của Bộ Y tế, chúng ta có hơn 500 cơ sở nhưng vẫn cần phát triển, mở rộng số lượng hơn.
Trụ cột thứ 3 về nguồn lực gồm kinh phí và con người. Luật trẻ em được thông qua vào năm 2016 (có hiệu lực ngày 1/6/2017), đến nay qua 9 năm thực hiện, điều 53, 72 đã quy định cụ thể trách nhiệm của người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã. Nhưng thực sự, người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã đang rất quá tải.
Khi chúng ta không nắm được trẻ em trên địa bàn, không có được danh sách trẻ em có nguy cơ cao (sống trong gia đình có bố, mẹ ly thân, ly hôn, bố mẹ đang đi bước nữa…, nhóm nguy cơ cao rất dễ bị bạo lực, xâm hại) thì không thể phòng ngừa từ xa. Vì thế, khi sự việc xảy ra rồi chính quyền mới biết, mới vào cuộc.
“Tội phạm ẩn” mang tên bạo hành trẻ em và khoảng trống bảo vệ từ cộng đồng
Đáng chú ý, trong nhiều vụ việc, người gây bạo hành lại là cha mẹ hoặc người thân trong gia đình. Điều này cho thấy những khoảng trống nào trong công tác bảo vệ trẻ em hiện nay?
– Qua nhiều vụ việc gần đây có thể thấy hành vi bạo hành không diễn ra trong một lần mà kéo dài trong một khoảng thời gian, thậm chí không hề ngắn. Trong một số vụ, mẹ, cha dượng, người tình của mẹ hoặc ông bà đều biết sự việc nhưng không ngăn chặn kịp thời.
Vì vậy, trước hết phải nói đến trách nhiệm của các thành viên trong gia đình. Nhà nước đang rất nỗ lực hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn, tổ chức tập huấn…, nhưng nếu gia đình không nhận thức đầy đủ vai trò của mình thì công tác bảo vệ trẻ em sẽ rất khó chuyển biến tích cực. Những người làm cha mẹ, ông bà cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để bảo vệ trẻ tốt hơn.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần nhìn nhận có những yếu tố tâm lý, yếu tố xã hội hay vấn đề xuống cấp của đạo đức.
Nhiều vụ bạo hành chỉ được phát hiện khi trẻ đã bị tổn thương nghiêm trọng. Theo bà, vì sao việc phát hiện sớm vẫn còn khó khăn? Vai trò của cộng đồng hiện nay được phát huy ra sao?
– Một trong những khó khăn lớn hiện nay là nhiều vụ việc không được thông tin, thông báo kịp thời nên chính quyền địa phương không nắm được để can thiệp sớm, tách trẻ khỏi môi trường không an toàn.
Chúng tôi đã khảo sát và thấy rằng hầu hết người dân, phụ huynh và trẻ em đều biết đến Tổng đài 111. Tuy nhiên, khi chứng kiến hoặc nghi ngờ trẻ bị bạo hành, xâm hại thì vẫn còn rất nhiều người không gọi điện thông báo.
Có nhiều nguyên nhân như tâm lý e ngại, sợ liên lụy, cho rằng đó là chuyện riêng của gia đình hoặc thái độ thờ ơ, vô cảm. Trong khi đó, bạo hành trẻ em là loại “tội phạm ẩn”, nếu không có người lên tiếng thì cơ quan chức năng rất khó phát hiện.
Khi chính quyền hoặc công an cấp xã nhận được thông tin, họ có thể nhanh chóng kiểm tra, xác minh và áp dụng biện pháp bảo vệ trẻ.
Do đó, chúng tôi mong muốn người dân lên tiếng, thông tin, thông báo khi chứng kiến hoặc nghi ngờ trẻ bị bạo hành, xâm hại đến cơ quan chức năng để tránh sự việc đáng tiếc. Công tác bảo vệ trẻ em có 3 cấp phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp. Chúng tôi luôn coi trọng công tác phòng ngừa.
Khi nghi ngờ trẻ bị bạo hành, đừng coi đó là “chuyện gia đình”
Hiện nay, các địa phương đang gặp những khó khăn gì trong công tác bảo vệ trẻ em tại cộng đồng? Cần giải pháp gì để phòng ngừa bạo hành trẻ em từ gốc?
– Điều thực sự cần tăng cường hiện nay là người làm và năng lực người làm, điều cần cải thiện là phải nắm được tình hình trẻ em và các hộ trên địa bàn thì mới có biện pháp hỗ trợ, can thiệp kịp thời.
Không chỉ một người, một ngành mà có thể giải quyết được vấn đề xâm hại trẻ em. Chắc chắn, chúng ta cần công tác phối hợp liên ngành. Ở cấp trung ương, tháng 3, Chính phủ đã ký quyết định 427 kiện toàn ủy ban quốc gia về trẻ em.
Trong thời gian vừa qua, nhiều địa phương đã thành lập ban chỉ đạo hoặc ban điều hành công tác trẻ em cấp tỉnh, tuy nhiên, hiện nay cán bộ cấp xã đang rất quá tải, nhiều việc.
Vì thế, chúng tôi mong muốn sau khi được thành lập, đơn vị có sự phân công nhiệm vụ cụ thể, phải tổ chức họp giao ban, nắm bắt tình hình đến các thôn, xóm. Hoạt động thực chất, hiệu quả thì việc thực hiện quyền trẻ em ở cấp xã mới đảm bảo ngày càng tốt hơn.
Về lâu dài, giải pháp quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa từ gốc thông qua nâng cao nhận thức của gia đình, tăng cường giáo dục kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng bảo vệ trẻ em, đồng thời xây dựng mạng lưới giám sát cộng đồng thực chất, hiệu quả hơn.
Khi các địa phương nắm chắc tình hình trẻ em đến tận thôn, xóm; người dân chủ động lên tiếng; các lực lượng phối hợp hiệu quả thì công tác bảo vệ trẻ em mới có thể chuyển biến tích cực và bền vững hơn.
Xin chân thành cảm ơn bà!