Có nhiều cách để phân biệt đồ inox chất lượng thấp (Ảnh minh họa: Getty).
Đồ gia dụng inox từ bát, đũa, xoong, nồi đến chảo đã có mặt trong hầu hết căn bếp Việt nhờ độ bền cao, trọng lượng nhẹ, khó vỡ và dễ vệ sinh.
Tuy nhiên, phía sau những món đồ gắn mác “inox 304”, “inox 316” với mức giá rẻ tràn lan trên các sàn thương mại điện tử hoặc bày bán ngoài vỉa hè lại tiềm ẩn những rủi ro mà không phải người tiêu dùng nào cũng nhận ra.
Một khảo sát gần đây của Đài Phát thanh và Truyền hình Hồ Bắc, Trung Quốc, phối hợp với các đơn vị kiểm định độc lập cho thấy thực trạng đáng báo động khi có tới 70% sản phẩm inox được bán trên chợ mạng là hàng giả.
Trong số 20 mẫu bát, đĩa được quảng cáo là inox 304 hoặc 316 được lấy ngẫu nhiên để kiểm tra, có tới 14 mẫu không đạt tiêu chuẩn. Phần lớn các sản phẩm này thực chất được làm từ thép 201 hoặc 410, bên ngoài chỉ được mạ một lớp inox cực mỏng nhằm đánh lừa người tiêu dùng.
Nguy cơ phía sau lớp inox siêu mỏng
Theo TS Vũ Thị Tần, giảng viên Công nghệ các chất vô cơ, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, thép 201 và 410 thường chứa hàm lượng mangan cao, trong khi tỷ lệ crom và niken thấp hơn nhiều so với inox dùng cho thực phẩm.
TS Vũ Thị Tần, giảng viên Công nghệ các chất vô cơ, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội (Ảnh: Hoa Lê).
Để qua mặt người mua, một số nhà sản xuất áp dụng kỹ thuật mạ nhiều lớp, trong đó lõi là thép giá rẻ, bên ngoài phủ một lớp inox rất mỏng.
Thực chất đây là đồ thép được mạ inox. Khi gặp nhiệt độ cao, tiếp xúc với chất tẩy rửa mạnh hoặc bị cọ rửa thường xuyên, lớp mạ này sẽ bong dần. Khi đó, các nguyên tố kim loại trong lõi thép bắt đầu thôi nhiễm ra môi trường xung quanh, TS Tần cho biết.
Trong điều kiện nấu nướng thông thường, đặc biệt với thực phẩm có nhiệt độ trên 100 độ C hoặc các món có tính axit như canh chua, dưa muối, nước sốt chanh, giấm hay thực phẩm mặn, cấu trúc bề mặt kim loại dễ bị phá vỡ. Lớp inox mạ biến mất, để lộ phần lõi thép bên trong.
Các kim loại như niken, mangan, titan, vanadi, crom, silic, molypden, tungsten, coban có thể giải phóng trực tiếp vào thức ăn.
Nguy hiểm hơn, nhiều sản phẩm inox giả vẫn có thể vượt qua các phép thử thông thường. Khi nhỏ dung dịch thử inox lên bề mặt, lớp mạ bên ngoài không đổi màu đỏ khiến người mua lầm tưởng sản phẩm đạt chuẩn, trong khi thực chất chỉ đang kiểm tra phần vỏ.
Sau một thời gian sử dụng và cọ rửa, lớp mạ mòn dần, phần lõi kém chất lượng lộ ra và bắt đầu gỉ sét.
Ngoài ra, thay vì dập chìm rõ ràng mã thép như SUS304 hay SUS316, bao bì của các sản phẩm này thường chỉ ghi chung chung “high quality stainless steel”, gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc và né tránh trách nhiệm pháp lý.
Kinh nghiệm nhận diện inox kém chất lượng tại nhà
Theo TS Vũ Thị Tần, người tiêu dùng không nên chỉ dựa vào một phép thử đơn lẻ mà cần kết hợp nhiều dấu hiệu.
Trước hết, nên ưu tiên các sản phẩm có dập nổi rõ ràng mã vật liệu SUS304 hoặc SUS316 trên thân hoặc đáy. Những sản phẩm chỉ ghi chung chung thường tiềm ẩn rủi ro cao.
Về mặt kỹ thuật, inox 304 và 316 thuộc nhóm austenitic, gần như không nhiễm từ. Nếu nam châm hút rất mạnh ở nhiều vị trí, đặc biệt là thành và miệng nồi, khả năng cao đó là thép pha tạp hoặc thép 410. Tuy nhiên, do quá trình gia công có thể tạo ra từ tính nhẹ, phép thử này chỉ mang tính sàng lọc ban đầu.
Một cách kiểm tra khác là thử trên bếp từ. Nếu sản phẩm được quảng cáo là inox 304 hoặc 316 nguyên khối nhưng bếp từ vẫn làm nóng toàn bộ thân, người dùng cần đặt nghi vấn về vật liệu. Cách này cần loại trừ các loại nồi, chảo inox nhiều lớp được thiết kế riêng cho bếp từ.
Theo TS Tần, nhóm sản phẩm mạ inox mỏng thường bộc lộ rất nhanh khi cho vào máy rửa bát. Nếu sau thời gian ngắn đồ dùng bị xỉn màu, loang lổ hoặc xuất hiện đốm gỉ, đó là dấu hiệu của inox kém chất lượng.
Lời khuyên cho người tiêu dùng
TS Vũ Thị Tần khuyến cáo người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn sản phẩm của các thương hiệu uy tín, mua tại hệ thống phân phối chính hãng và tránh các sản phẩm có mức giá quá thấp so với mặt bằng chung.
Với thực phẩm có tính chua hoặc mặn, không nên lưu trữ trong đồ inox qua đêm. Trong những trường hợp này, đồ gốm sứ hoặc thủy tinh chịu nhiệt là lựa chọn an toàn hơn.
Đồ inox có thể là trợ thủ đắc lực trong gian bếp, nhưng chỉ khi đó là inox đúng chuẩn. Với các sản phẩm trôi nổi, giá rẻ, người tiêu dùng cần thận trọng, bởi sức khỏe của cả gia đình có thể đang bị đánh đổi một cách âm thầm.