Nơi “không sinh, không tử”
Ở nơi này, việc sinh con và an táng người đã khuất không diễn ra như ở những nơi khác. Đây là hai vấn đề bị hạn chế bởi những quy định rất đặc biệt, xuất phát từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của vùng đất này.
Lệnh cấm chôn cất ở đây bắt nguồn từ hiện tượng đất đóng băng vĩnh cửu – đặc trưng của vùng Bắc Cực. Bởi trong điều kiện nhiệt độ luôn ở mức rất thấp, thi thể gần như không thể phân hủy theo cách tự nhiên.
Từ thập niên 1950, các nhà khoa học phát hiện nhiều thi thể chôn trước đó vẫn còn gần như nguyên vẹn sau thời gian dài, thậm chí chứa cả vi khuẩn và mầm bệnh. Đáng chú ý, mầm bệnh lao từng được tìm thấy trong các thi thể, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây lan nếu lớp băng tan ra.
Một góc thị trấn Longyearbyen trên quần đảo Svalbard – nơi người dân sinh sống giữa vùng Bắc Cực lạnh giá (Ảnh: Hindustan Times).
Trước nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, chính quyền Na Uy đã quyết định đóng cửa nghĩa trang tại thị trấn từ giữa thế kỷ trước và cấm hoàn toàn việc chôn cất tại đây.
Theo quy định tại thị trấn trên đảo, các trường hợp bệnh nặng hoặc nguy kịch phải được đưa về đất liền từ sớm. Khi có người qua đời, thi thể cũng sẽ được vận chuyển về đất liền Na Uy để an táng trong điều kiện phù hợp hơn.
Trong một số trường hợp đột ngột, hỏa táng vẫn được chấp nhận. Tuy nhiên, nếu gia đình muốn mang tro cốt trở lại Svalbard để lưu giữ, họ phải trải qua quy trình xin phép khá chặt chẽ và phức tạp.
Vì vậy, những người mắc bệnh nặng hoặc đã lớn tuổi thường rời đảo để điều trị hoặc sống những năm cuối đời tại đất liền Na Uy. Tương tự, phụ nữ mang thai cũng phải di chuyển vào đất liền trước ngày sinh vài tuần, do Svalbard không có cơ sở y tế đủ điều kiện để đỡ đẻ và chăm sóc trẻ sơ sinh.
“Đêm không dứt, ngày không tàn”
Không chỉ đặc biệt về quy định sinh – tử, Svalbard còn nổi tiếng với điều kiện tự nhiên hiếm gặp. Nằm cách Bắc Cực khoảng 1.300km, nơi đây có những chu kỳ ánh sáng hoàn toàn khác biệt: Mùa đông chìm trong bóng tối suốt 24 giờ mỗi ngày, trong khi mùa hè lại sáng liên tục không có đêm.
Chính vì vậy, Svalbard được gọi là “vùng đất của mặt trời lúc nửa đêm” – nơi mặt trời có thể biến mất cả tháng, rồi lại xuất hiện liên tục và không lặn trong nhiều tuần liền.
Giữa vùng băng giá này còn có Svalbard Global Seed Vault – hầm lưu trữ hạt giống lớn nhất thế giới. Công trình được xây dựng như một “kho dự phòng” cho nhân loại, nhằm bảo vệ nguồn gen cây trồng trước các kịch bản xấu như thiên tai, chiến tranh hay biến đổi khí hậu.
Một điểm đáng chú ý khác là Svalbard gần như không yêu cầu visa (thị thực). Điều này có được nhờ Svalbard Treaty of 1920 – thỏa thuận quốc tế cho phép công dân nhiều quốc gia đến sinh sống và làm việc tại đây mà không cần thủ tục nhập cảnh phức tạp.
Chỉ cần có công việc và đủ khả năng tự nuôi sống bản thân, bất kỳ ai cũng có thể ở lại. Hiện nay, khoảng 2.500-3.000 người từ hơn 50 quốc gia sinh sống tại Svalbard, tạo nên một cộng đồng nhỏ nhưng đa dạng giữa vùng băng tuyết.
Dù gần như không có tội phạm, nơi đây vẫn không hoàn toàn an toàn. Nguyên nhân là số lượng gấu Bắc Cực tại Svalbard được cho là nhiều hơn con người. Vì vậy, khi rời khỏi khu dân cư, người dân buộc phải mang theo súng để phòng thân.
Hiện có khoảng 2.500-3.000 người từ hơn 50 quốc gia sinh sống tại Svalbard(Ảnh: Hindustan Times).
Trong khu vực thị trấn, cuộc sống diễn ra khá thoải mái, nhiều nhà không khóa cửa, xe đạp để ngoài trời. Nhưng chỉ cần bước ra khỏi vùng an toàn, việc mang theo vũ khí gần như là quy định bắt buộc. Ngoài ra, mèo cũng bị cấm nuôi tại đây để bảo vệ các loài chim bản địa vốn rất dễ bị tổn thương trong hệ sinh thái Bắc Cực.
Svalbard không có viện dưỡng lão và được xem là nơi dành cho những người còn khả năng lao động, có sức khỏe và thích nghi tốt với môi trường khắc nghiệt.
Giữa thiên nhiên lạnh giá và những quy định khác thường, cuộc sống ở Svalbard vừa khắc nghiệt vừa đặc biệt. Đây là nơi mà những quy luật quen thuộc như sinh – tử hay cảm giác an toàn đều mang một ý nghĩa rất khác, khiến vùng đất này trở thành một trong những nơi kỳ lạ và gây tò mò nhất hành tinh.