Các mẫu đá từ chương trình Apollo cho thấy Mặt Trăng từng có từ trường mạnh như Trái Đất, dù lõi của nó quá nhỏ để duy trì điều đó lâu dài (Ảnh: Javier Zayas/Getty Images).
Một nghiên cứu mới có thể đã giúp giải mã bí ẩn lâu nay về từ tính bất thường của đá Mặt Trăng.
Dù Mặt Trăng nhỏ hơn nhiều và không có lõi hoạt động mạnh như Trái Đất, các mẫu đá khoảng 3,5 tỷ năm tuổi vẫn mang dấu vết từ tính rất mạnh, điều từng khiến giới khoa học khó lý giải.
Phân tích của nhóm nghiên cứu tại University of Oxford cho thấy, những dấu hiệu này không phản ánh một từ trường mạnh kéo dài hàng trăm triệu năm, mà có thể chỉ là kết quả của các “đợt bùng phát từ tính” ngắn ngủi trong quá khứ, do hoạt động địa chất cổ xưa.
Theo nhà địa chất học Claire Nichols, các mẫu đá từ chương trình Apollo có thể đã vô tình ghi lại những sự kiện hiếm gặp chỉ kéo dài vài nghìn năm, nhưng lại bị hiểu nhầm là đại diện cho hàng trăm triệu năm lịch sử Mặt Trăng.
Khi xem xét lại các mẫu đá bazan Mare, nhóm nghiên cứu nhận thấy một quy luật rõ ràng: đá có từ tính mạnh thường chứa nhiều titan hơn. Các mô hình máy tính cho thấy, khi vật liệu giàu titan nóng chảy gần ranh giới lõi, nó có thể làm tăng dòng nhiệt trong thời gian ngắn, kích hoạt cơ chế tạo từ trường và đồng thời hình thành dung nham giàu titan.
Do các tàu Apollo chủ yếu hạ cánh ở vùng Mare (những vùng tối, bằng phẳng dễ nhìn thấy trên bề mặt Mặt Trăng khi quan sát từ Trái Đất), nơi có loại đá này, nên dữ liệu thu thập được đã bị “lệch mẫu”, khiến các nhà khoa học hiểu sai về lịch sử từ trường của Mặt Trăng trong nhiều năm.
Nhà khoa học Jon Wade ví von, nếu chỉ hạ cánh vài điểm trên Trái Đất, con người cũng có thể rút ra những kết luận sai lệch tương tự.
Các nhà khoa học mô phỏng quá trình hình thành các loại đá Mặt Trăng có từ tính mạnh (Ảnh: Nichols và cộng sự, Nature Geoscience, 2026).
Nhóm nghiên cứu cho rằng những giai đoạn từ trường mạnh này thực chất rất ngắn, chỉ kéo dài vài nghìn năm, so với lịch sử hàng tỷ năm của Mặt Trăng. Tuy vậy, đây vẫn là giả thuyết cần được kiểm chứng thêm do dữ liệu mẫu còn hạn chế.
Hiện nay, từ trường Mặt Trăng rất yếu và không đồng đều, khác xa từ trường toàn cầu của Trái Đất. Một số giả thuyết khác, như tác động từ các vụ va chạm thiên thạch, cũng được đưa ra để giải thích hiện tượng này.
Các nhà khoa học kỳ vọng những sứ mệnh Artemis program trong thời gian tới sẽ mang về thêm mẫu vật, giúp kiểm chứng giả thuyết và hiểu rõ hơn lịch sử từ trường của Mặt Trăng.