Khởi nghiệp bằng một tiệm thuốc nhỏ
Nếu quay ngược thời gian về khoảng năm 1550, tổ tiên của gia tộc họ Bối là Bối Lan Đường rời huyện Hải Diêm, tỉnh Chiết Giang đến Tô Châu lập nghiệp. Hành trang của ông chỉ gồm một tủ thuốc và vài cuốn sổ kế toán.
Việc khám chữa bệnh, bán dược liệu khi đó không mang lại khoản lợi nhuận quá lớn. Tuy nhiên, Bối Lan Đường duy trì một nguyên tắc quản lý rất đặc biệt. Ông có một cuốn sổ chỉ ghi các khoản thu, cuốn còn lại chỉ ghi các khoản chi.
Hình ảnh vẽ phác họa ông Bối Lan Đường trong tư liệu cổ của gia tộc (Ảnh: The Paper).
Cách quản lý tách biệt thu – chi giúp các thế hệ sau sớm nhận ra giá trị của quản trị tài chính, đặt nền móng cho sự phát triển lâu dài của gia tộc.
Đến thời Vạn Lịch nhà Minh, Tô Châu trở thành một trong những đô thị đông dân nhất Trung Quốc, nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng tăng. Chỉ sau khoảng 30 năm, tiệm thuốc ban đầu đã phát triển thành chuỗi hiệu thuốc quy mô lớn.
Nhờ phương thức kinh doanh cẩn trọng, đây cũng là lĩnh vực mang về khoản tài sản đầu tiên cho gia tộc họ Bối.
Tới đời nhà Thanh dưới thời vua Càn Long, kinh tế vùng Giang Nam bước vào thời kỳ hưng thịnh. Nghề dệt lụa, buôn trà và cầm đồ phát triển mạnh mẽ. Gia tộc họ Bối không còn giới hạn hoạt động trong lĩnh vực dược phẩm.
Năm 1770, đời thứ 8 của gia tộc là Bối Di Trung mở một xưởng sản xuất phẩm màu, chuyên kinh doanh thuốc nhuộm chàm nhập khẩu cùng các loại bột màu khai thác trong nước.
Bối Nhuận Sinh được mệnh danh là vua thuốc nhuộm (Ảnh: The Paper).
Thị trường hội họa và trang trí bùng nổ đã giúp tài sản của gia tộc tăng nhanh. Sử sách địa phương Tô Châu thời đó xếp họ Bối cùng các gia tộc họ Phan, họ Ngô và họ Hạ vào nhóm 4 gia tộc giàu có nhất vùng.
Đến đời thứ 12, gia tộc cùng lúc có 4 người đỗ tú tài. Theo các thế hệ họ Bối, tri thức không chỉ giúp đạt được công danh, còn tạo nền tảng giao tiếp bình đẳng với các ngân hàng và doanh nhân phương Tây, mở ra nhiều cơ hội kinh doanh hoàn toàn mới.
Đời thứ 13 của gia tộc họ Bối xuất hiện thêm 2 nhân vật được sử sách Trung Hoa đánh giá kiệt xuất. Đó là Bối Nhuận Sinh – người được mệnh danh là ông vua thuốc nhuộm và Bối Lý Thái – ông trùm ngành tài chính.
Trong khi Bối Nhuận Sinh bắt đầu từ cửa hàng buôn bán nhỏ, sau thành công trong ngành thuốc nhuộm và đầu tư thành công vào lĩnh vực bất động sản ở Thượng Hải, thì em trai ông – Bối Lý Thái vào năm 1915 đã sáng lập ngân hàng Thượng Hải để phục vụ tầng lớp bình dân.
Một số thành viên trong gia tộc họ Bối (Ảnh: The Paper).
Bước đi này được đánh giá táo bạo khi phần lớn các ngân hàng thời điểm đó chỉ chủ yếu phục vụ người nước ngoài hoặc tầng lớp thượng lưu.
Kể từ dấu mốc này, gia tộc họ Bối bắt đầu hoạt động trong ngành tài chính.
Con trai của Bối Lý Thái là Bối Tổ Di dù sinh ra trong gia đình giàu có nhưng không ăn chơi hưởng lạc. Ông thừa hưởng đầu óc kinh doanh nhạy bén của gia đình, nhanh chóng kế thừa tài năng để tiếp quản lĩnh vực tài chính.
Ngân hàng Thượng Hải không chỉ trụ vững trong thời kỳ bất ổn, còn mở rộng mạng lưới khắp Trung Quốc. Năm 1945, ông được bổ nhiệm làm Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc.
Giữ gìn gia sản bằng giáo dục và người con lừng danh của gia tộc
Dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, Bối Lý Thái và Bối Nhuận Sinh đều có chung một quan điểm. Đó là coi trọng nền tảng giáo dục.
Ông Bối Duật Minh sớm cho các con cháu theo học tại nước ngoài (Ảnh: The Paper).
Bối Tổ Di – con trai của Bối Lý Thái được cử sang Mỹ học tập và làm việc một thời gian. Trong quãng thời gian này, ông nhận ra tầm quan trọng của nền giáo dục quốc tế. Từ đó, ông luôn khuyến khích con cháu trong nhà theo học tại nước ngoài.
Nhờ định hướng này, thế hệ thứ 15 của gia tộc họ Bối đều có trình độ học vấn cao, trong đó nổi bật nhất là Bối Duật Minh.
Vào năm 1917, Bối Duật Minh, hậu duệ đời thứ 15 của dòng họ được sinh ra. Trong số các hậu duệ của gia tộc họ Bối, ông cũng là người được thế giới biết tới nhiều nhất.
Sinh ra và lớn lên trong những khu vườn cổ nổi tiếng ở Tô Châu, tuổi thơ của ông gắn liền với những mái hiên, hồ nước và nghệ thuật tạo cảnh của các lâm viên truyền thống.
Thế nhưng khi theo học chương trình sau đại học tại Đại học Harvard (Mỹ), Bối Duật Minh lại say mê những kết cấu bê tông cốt thép và phong cách kiến trúc hiện đại.
Năm 1954, ông thành lập văn phòng kiến trúc tại New York (Mỹ) và nhanh chóng gây tiếng vang với thiết kế Trung tâm Nghiên cứu Khí quyển Quốc gia.
Đến năm 1983, Bối Duật Minh được trao Giải thưởng Pritzker – giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực kiến trúc. Hội đồng trao giải nhận xét, ông đã đưa vẻ đẹp kín đáo của phương Đông vào những đường nét kiến trúc phương Tây.
Kiến trúc sư Bối Duật Minh được thế giới biết tới khi nhận giải thưởng Pritzker danh giá được ví như Oscar trong lĩnh vực kiến trúc (Ảnh: The Paper).
Từ thế hệ thứ 16 trở đi, rất nhiều thành viên của gia tộc này lựa chọn Đại học Harvard (Mỹ) làm điểm đến để học tập. Không chỉ con cái của Bối Duật Minh mà nhiều hậu duệ khác của dòng họ cũng tốt nghiệp từ ngôi trường danh tiếng này.
Ba người con trai của Bối Duật Minh đều tốt nghiệp Đại học Harvard. Người tiếp nối sự nghiệp kiến trúc của cha, người theo đuổi lĩnh vực ngân hàng đầu tư và người con trai thứ 3 nghiên cứu quy hoạch đô thị. Người con gái duy nhất của ông lấy bằng tiến sĩ luật tại Đại học Columbia trước khi trở về Hong Kong (Trung Quốc) hành nghề luật sư.
Gia phả không ghi nhiều về tài sản
Đằng sau thành công của gia tộc phải kể tới nền tảng giáo dục, truyền thống hiếu học và tư tưởng cởi mở được gìn giữ suốt nhiều thế kỷ.
Một điều thú vị là dù luôn kín tiếng trước công chúng, gia tộc họ Bối lại đặc biệt coi trọng việc lưu giữ gia phả.
Thông tin của 17 thế hệ, từ tên tuổi, ngày sinh đến nghề nghiệp của từng thành viên đều được ghi chép cẩn thận bằng tay.
Khi biên soạn lại gia phả vào năm 2010, từ xuất hiện nhiều nhất không phải là “tài sản” mà là “học bổng”.
Người đứng đầu gia tộc từng đúc kết một câu ngắn gọn: “Tiền bạc dù nhiều đến đâu cũng có thể tiêu hết sau vài thế hệ, nhưng tri thức thì không”.
Nhà từ đường của gia tộc họ Bối ngày nay (Ảnh: News).
Có lẽ cũng vì vậy mà sau hơn 400 năm, trải qua chiến tranh, biến động chính trị và những thay đổi của thời cuộc, gia tộc họ Bối vẫn được nhắc đến như một trong số ít dòng họ ở Trung Quốc duy trì được sự giàu có và sức ảnh hưởng suốt 17 thế hệ.
Đối với nhiều người, câu chuyện của gia tộc họ Bối không đơn thuần là hành trình tích lũy tài sản, mà còn là minh chứng cho giá trị của truyền thống hiếu học, tinh thần sẻ chia với cộng đồng và tầm nhìn dài hạn trong việc xây dựng gia phong.