Sáng 2/2, tại TP Cần Thơ, Tổ chức The Rice Trader (TRT) của Mỹ đã chính thức trao cúp vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới năm 2025” cho Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua, “cha đẻ” của giống gạo ST25. Đây là lần thứ ba gạo ST25 của Việt Nam đạt được danh hiệu cao quý này, khẳng định vị thế vượt trội trên thị trường quốc tế.
Trước đó, tại Hội nghị Thương mại Lúa gạo Toàn cầu lần thứ 17 diễn ra ở Phnom Penh, Campuchia, gạo ST25 đã xuất sắc vượt qua nhiều đối thủ nặng ký để cùng gạo Phka Romdoul của Campuchia giành giải Nhất.
Do ban tổ chức chỉ có một chiếc cúp, giải thưởng đã được trao trước cho nước chủ nhà. Hơn hai tháng sau, chiếc cúp thứ hai đã được đích thân người đứng đầu TRT mang đến Việt Nam để trao tận tay ông Hồ Quang Cua và đội ngũ kỹ sư Việt Nam.
Anh hùng lao động Hồ Quang Cua, “cha đẻ” của giống gạo ST25 nhận cúp vinh danh Gạo ngon nhất thế giới (Ảnh: Hoàng Duật).
Phát biểu tại buổi lễ, ông Hồ Quang Cua đã chia sẻ về hành trình đầy tự hào nhưng cũng không ít thăng trầm của giống gạo ST25. Từ những ngày đầu năm 2017 khi còn đối mặt với sự hoài nghi của giới khoa học, ST25 đã chứng minh giá trị bằng việc liên tục lọt vào Top 3 thế giới.
Sau đỉnh cao vào năm 2019, gạo ST25 tiếp tục giữ vững phong độ với các giải thưởng lớn vào năm 2023, 2024 tại Philippines và một lần nữa chạm tay vào chiếc cúp vàng năm 2025.
Ông Cua xúc động cho biết: “Nếu còn sức khỏe, chúng tôi sẽ tiếp tục đi thi để gia cố thương hiệu ST25. Mục tiêu lớn nhất không chỉ là giải thưởng, mà là giữ vững chất lượng và lòng tin của người tiêu dùng dành cho hạt gạo Việt”.
Khẳng định vị thế gạo Việt Nam trên trường quốc tế
Đánh giá về kết quả này, ông Jeremy Zwinger, Chủ tịch The Rice Trader, nhấn mạnh cuộc thi năm nay có tính cạnh tranh rất cao. Các mẫu gạo gửi về từ khắp nơi trên thế giới đều được hội đồng chuyên gia đánh giá khắt khe qua nhiều tiêu chí kỹ thuật và cảm quan. Việc ST25 tiếp tục chiến thắng cho thấy sự ổn định vượt trội về chất lượng.
Theo Chủ tịch The Rice Trader, quyết định trực tiếp mang cúp đến Việt Nam để trao tận tay kỹ sư Hồ Quang Cua cũng là cách ông thể hiện sự tôn trọng đối với ngành lúa gạo Việt Nam và đội ngũ nghiên cứu giống lúa ST25 đã 3 lần được vinh danh.
Ông Jeremy Zwinger, Chủ tịch The Rice Trader mang cúp Gạo ngon nhất thế giới trao đến tay Anh hùng lao động Hồ Quang Cua và đội ngũ kỹ sư Việt (Ảnh: Hoàng Duật).
Thay mặt chính quyền địa phương, ông Trần Trí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, chia sẻ niềm vui với nông dân ĐBSCL nói chung và cá nhân ông Hồ Quang Cua cùng đội ngũ kỹ sư nói riêng. Ông Hùng cho biết, danh hiệu này là niềm tự hào không chỉ của cá nhân ông Cua mà còn là thành quả chung của đội ngũ nhà khoa học và hàng triệu nông dân Việt Nam. Sự kiện này góp phần quan trọng trong việc định vị thương hiệu gạo Việt trên bản đồ nông sản toàn cầu.
Ông Hùng nhấn mạnh, với vai trò là trung tâm logistics của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, TP Cần Thơ sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, hỗ trợ các doanh nghiệp và nhà khoa học để phát huy tối đa danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới”, tạo động lực phát triển kinh tế bền vững cho ngành lúa gạo ĐBSCL nói riêng và cả nước nói chung.
Hành trình 20 năm tạo ra gạo ST25
Khát vọng tạo ra gạo ngon nhất thế giới nảy sinh trong ông Hồ Quang Cua từ thuở còn đi học trung học, khi ông chứng kiến sạp gạo thơm lừng, vốn đã nức tiếng ở châu Âu trên trăm nước, lại được trồng ngay ở quê nhà.
Sau khi tốt nghiệp đại học và về công tác ở quê nhà, ông Cua bắt đầu hành trình sưu tập các giống lúa thơm từ năm 1980 và đem về trồng. Từ thập kỷ 90, ông bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về lúa thơm Thái Lan nhân dịp chuyển đi công tác sang nước bạn.
Bước ngoặt quan trọng đến vào cuối thập kỷ 90, khi phân tích phẩm chất giống lúa ST3 từ một đề tài tại Sở Khoa học và Công nghệ Sóc Trăng, ông nhận thấy giống này đã tiệm cận phẩm chất gạo Khao Dak Mali của Thái Lan, cả về chỉ số hình học, lý, hóa tính cũng như phẩm chất cơm gạo.
Dựa trên cơ sở khoa học đó, từ những năm 2000, Anh hùng Lao động tuổi ngoài 70 đã quyết tâm bắt đầu cuộc hành trình chọn tạo giống để đạt được mục tiêu như Thái Lan, bằng cách thành lập một hội nhóm, tạo điều kiện cho các thành viên được đi học nâng cao, tìm đất lập trại, xây dựng cơ sở và tìm nguồn tài trợ. Cuộc hành trình vượt ải này kéo dài ròng rã 20 năm thì mới đến đích.
Thời điểm giống ST3 thành công (năm 2001) và được nông dân đón nhận, ông Cua phải đối mặt với sự hoài nghi và những lời khuyên mang tính rào cản từ giới khoa học tinh hoa trong nước và quốc tế.
Những chuyên gia hàng đầu, từ giáo sư chuyên ngành giống đến chuyên viên cao cấp của tổ chức quốc tế, đều lên tiếng đại ý: “Hãy khiêm tốn, chớ trèo cao, đừng hòng có lúa ngàn đô/tấn”.
Mặc dù vậy, ông vẫn giữ bình tĩnh và chưa bao giờ tự ti, bởi ông đã có ST3.
Chiến lược quan trọng nhất sau đó là tổ chức lai lúa thơm ở ĐBSCL với Lúa Tám Tiến Vua ở miền Bắc.
Quá trình lai tạo và chọn thuần theo ông Hồ Quang Cua là rất công phu, kéo dài 2 năm lai và cần 5,5 năm, tương đương 11 vụ, để chọn thuần, trước khi gửi đi khảo nghiệm quốc gia và hoàn thành vào năm 2018.
Chính nhờ quá trình lai tạo phức tạp và bền bỉ này, gạo ST25 có tính mới hoàn toàn và có tính khác biệt về phẩm chất với tất cả các loại gạo khác.